ብዕለት 24 ሰነ ዓሪፎም ብዕለት 27 ሰነ ኣብ መንደፈራ ሓመድ ኣዳም ለቢሶም። ዝርዝሩ፡ 28 ሚያዝያ 1925 ካብ ኣቡኦም ወልደማርያም ይመር ኣዲኦም ወይዘሮ ኣለፈሽ ንጉሰ ኣብ ኳዓቲት ተወሊዶም ኣብ መንደፈራ ዓብዮም። ዕድሚኦም ንትምህርቲ ምስ ኣከለ ኣብ እንዳ ሃለቃ ኣብ ቤተ ክርስትያን ፊደል ቆጺሮም። ኣብ ቤት ትምህርቲ ሳንጆርጆ ክሳብ 4 ክፍሊ ድማ ዛዘሙ። ኣብተን ጥልያን ዝደኮነን ሲነማታት፡ ፊልምታት ጥልያን ብምዕዛብ ቛንቋ ጥልያን ክመልኩ ከኣሉ። ኣቦና ስነጥበበኛ ትካቦ ወልደማርያም፡ ኣብ ሲነማ ይሰርሑ ብምንባሮም፡ ኣብቲ ጽምው ሲነማ ድምጾም ዓው ኣቢሎም ክደርፉ እንከለዉ ብዙሓት መንእሰያት ንኽሰምዕዎም ኣብቲ ማዕጾ ይጽግዑ ምንባሮም ፈለጥቶም ይዛረቡ። ዓቢ ስነጥበበኛ ኣቦና ኣስረስ ተሰማ ሓደ ግዜ፡ “ንኣሽቱ እንከለና ኣያና ትካቦ ዓው ኢሉ ክደርፍ እንከሎ ጽን ኢልና ንሰምዖ ነበርና። በቲ ናቱ ድምጺ ተጸልየ’የ ናብ ሙዚቃ ክኣቱ ዝኸኣልኩ” ብምባል ቃል ምስክርነቶም ሂቦሙሎም ነበሩ። ኣቦና ትካቦ ወልደማርያም ኣብቲ ማሕበር ተዋስኦ ደቀባት ማተደ ኣብ ካልኣይ ጉዕዞኣ ጉጅለ ሙዚቀኛታት ጠርኒፋ ኣብ ዝተንቀሳቀሰትሉ እዋን 1947 ምስቶም 13 ተወዳደርቲ ተመዝጊቦም ኣብ ሲነማ ኣስመራ ኣብ ዝተገብረ ውድድር ተሳቲፎም ሳልሳይ ብምውጻእ ድምጻዊ ናይ ምዃን ብቕዓቶም ኣመስከሩ። ሽዑ በታ ባዕሎም ግጥምን ዜማን ዘውጽኡላ፡ “ናይ ውሽጢ ልበይ ንመን’የ ዝነግሮ ፍቅሪ እምበር ሒዙኒ ድኻ ዘይኽእሎ” እትብልዮም ተወዳዲሮም። ኣብ ዝተፈላለየ መድረኽ ድራማ ከም ተዋሳኣይን ደራስን ክሰርሑ እንከለዉ፡ ጣልያን ኦፔራ ኣብ ዝጻወትሉ ዝነበሩ እዋን ኣብ ሲነማ ሰራየ ተባሂሉ ዝፍለጥ ሲኔማ መንደፈራ ነቲ ኦፔራ ክደግምዎን ክደርፍዎን ጀመሩ። ብፍላይ ናይ ሓደ ማርዮ ላንዞ ዝብሃል ደራፊ ብትኽክል ይደርፍዎ ብምንባሮም ማርዮ ዝብል ሳጓ ወጺዎም ነበረ።
ካብዚ ዝነቐለ እቲ ስነጥበብ ኣብ መንፈሶም ሰረጸ። ኣብ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ብምኻድ ምስቶም ናይቲ እዋን ህቡባት ዝነበሩ ከም በዓል ኣበበ ተስፋይን ሻምበል ጽገን ዝኣመሰሉ መስረትቲ ሙዚቃ ኢትዮጵያ ብምድራፍ ዓቢ ስነጥበባዊ ስራሕ ሰርሑ። ኣብ ኣስመራ ምስተመልሱ ፡ ኣብ ፊልድ ፎርስ ተቆጺሮም ይሰርሑ ኔሮም። ብድሕሪ እዚ ኣብ ፊናንሳ ተቆጺሮም ኣብ ኩለን ከተማታት ኤርትራ እናተዘዋወሩ ሰርሑ። ኣብ 1961 ድማ ሓደ ካብ መስረትቲ ማትኣ ብምዃን ካብ ሓደ ጥልያን ገንዘብ ተለቒሖም ምስ ተወልደ ረዳ ብምዃን ነታ ዓባይ ጉጅለ ሙዚቃ ማትኣ ከም ዝመስረትዋ ይንገር። ሓደ ካብቶም ወላዕቲ ሽምዓ ዘመናዊ ስነጥበብ ምዃኖም ድማ ይፍለጥ። ብድሕሪዚ ኣብተን ኣብ ኣስመራ ዝነበራ ባንድታት ኣስመራ ባንድ፡ ሳባ ባንድ፡ ዳግማይ ትንሳኤ ማትኣን ራስ ዱሜራን ኣባል ብምዃን ስነጥበባዊ ኣበርክትኦም ዝወፈዩ ስነጥበበኛ እዮም። ድሕሪዚ ኣብ ማትኣ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ ኣዝዩ ብርክት ዝበለ ግጥምን ዜማን ኣበርከቱ። ኣብ ጉዳይ ሲኔማ፡ መንዘልህቦ፡ ወግዒ ሱሳታት፡ ወግዒ 70 ታት። መንዩ ሓጥያተኛ፡ሰልሚ፡ ደልሃመት፡ ግራጭ፡ ናፍቆት፡ ጸላም ዕንቅርቢት፡ ዝብላ ፊልምታት ከም ተዋሳኣይ ብምዃን ክሳብ ዕለተ ሞቶም ሰሪሖም። ኣቦና ትካቦ ወልደማርያም ንንውሕ ዝበለ ግዜ ሓሚሞም ብስድርኦም ክእለዩ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ መበል 91ዕድሚኦም ካብዛ ዓለም ተፈልዮም። ዕለተ ዕረፍቶም ሰዓት 11 ዓርቢ ምሸት 23 ሰነ 2016 ነበረ። ሶኒ ዕለት 27 ሰነ ድማ ኣብታ ዝዓበዩላ ከተማ መንደፈራ ልክዕ ሰዓት 12 ፋዱስ ሓመድ ኣዳም ለቢሶም። ኣብ ስነስርዓት ቀብሮም ብርክት ዝበሉ ኣፍቃሪ ስነጥበብን ስድራቤቶምን ኣብ ዝተረኽበሉ በቶም ዓበይቲ ብሂወት ዘለዉ ብጾቶም ከም ጃብር ማሕሙድ፡ ድምጻዊ ግርማይ ሰለሞን፡ መምህር ጸጋይ ኣስፍሃን ድምጻዊ በረኸት መንግስትኣብን ተዓጂቦም ነበሩ።
