ጠዓሞት፡ ቢንያም * ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ!*

መኮነን ተስፋይ

ኤርትራውያን ነዛ ምሕጽንታ እዚኣ ካብ ንለምዳ ሓያሎ ዓመታት ኣቑጺርና ኣለና። ብፍላይ ኣብዘን ዝሓለፈ 10 ዓመታት ብብዝሒ ካብ ዝጥቀሳ ሓረጋት ወይ ምሉኣት ሓሳባት ሓንቲ’ያ እንተበልኩ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን። ኣብዚ ሰሙን’ዚ ኣብ መላእ ዓለም ንእንርከብ ኤትራውያን ኣሰምባዲ ዜና ኮይኑ ቀንዩ ዘሎ ሞት ናይ 13 ቆልዑ ካብኦም ከኣ ሰለስተ ኣሓት (ኣርያም፡ሪታን ሆሳእናን) ካብ ኤርትራ ናብ ሱዳን ክወጹ ተቐቲሎም ዝብል’ዩ። በቢ ዓመቱ ዝወለድካዮም ቆልዑ ኣብ ሓደ ረፍዲ እሞ ድማ በቲ ዕድመኻ ምሉእ ዝተጋደልካሉ ስርዓት ተቐቲሎም ክብሉኻ እንከለው ናይ ሞት ሞት’ዩ። ስድራ እዘን ሰለስተ ቆልዑ ኣሕዋት ክልቲኦም ተጋደልቲ ዝነበሩ ኮይኖም ኣቦ ክሳብ ሕጂ ኣብ ምክልኻል ከም ዝርከብ፡ ኣደ ድማ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ካናዳ ኣብ መገሻ ከም ዘላ ኣብ መርበባት ሓበሬታ ኤርትራውያን ዝጥቀስ ዘሎ ዘሕዝን ዜና’ዩ።

እዚ ፍጻሜ ወዮ ደኣ ደቂ ሰባት ዘዝደሓረ ይሕድሰና ኮይኑ እምበር መዓልታዊ ፍጻሜ’ዩ። ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ውላዱ፡ ሓዉ ወይ ሓፍቱ፡ዓርኩ፡ ዘመዱ፡ ጎረቤቱ ወይ ዘመድ ጎረቤቱ ጠፊኡዎ’ሎ። ጠዓሞት ቢንያም ንሎሚ ኣብዚ ጉዳይ ኣተኩራ ገለ ሓናጢጣ ኣላ። እዚ ኣሰንባዲ ዜና እናሃለወ ንዕኡ ሰጊረ ናብ’ቲ ኣቐዲመ ዘዳልኹዎ ጽሑፍ ክሰግር ሕልናይ ኣይፈቐደለይን።

ኣብ 2006 ቀቀድሚ ሃገረይ ገዲፈ ምስዳደይ፡ ኣብ መንደፈራ፡ ሰራየ ዘጋጠመ ሓደ ፍጻሜ ኔሩ። ብዙሕ ዋዕዋዕን ብኽያትን ዘይነበሮ ዳስ ተስካር ኣብ ሕምብርቲ እታ ከተማ ተተኺሉ ሓያሎ ቤተሰብን ፈተውትን ክበጽሑ ወዓሉ። ተስካር ትገብር ዝነበረት ሰበይቲ ኣብ መንጎ እቲ ውራይ ሰባት ኣብ ደገ ይደልዩዋ ከም ዘለው ስለዝተሓበራ ናብ ደገ ወጸት። ኣብ ደገ ኣብ ሓደ እልይ ዝበለ ቦታ ዝጽበዩ ዝነበሩ ሰብ ደሓን ዝመስሉ ግን ዘይሰብ ደሓን ሓንሳብ ደሊናኪ ኣለና ብምባል ናብታ ኣዳልዩማ ዝነበሩ መኪና ሰቒሎማ ተዓዘሩ። ውራይ ዝተረፉ ቤተሰብን ፈተውትን እናሳሰዩ ቀጺሉ። ብኩነታታ ዝተሻቐሉ ስድራ ከኣ ሰንፈላል ኮኑ። ንበዓልቲ ውራይ ኣብ መንጎ ሓዘናን ውራያን ዝወሰዱዋ እቶም ኣብ ጥቓ ፒያሳ መንደፈራ ኣብ ሆቴል ሞሞና ነበር ዝዓስከሩ ኣባላት ጸጥታ’ዮም ኔሮም። ኣባላት ጸጥታ ነዛ ተጠቓሲት ሰብ “ ወዳ ዶብ ክሰግር እንከሎ ስለዝሞተ ተስካር ትገብር ኣላ” ዝብል ሓበሬታ ስለዝበጽሖም’ዮም ንሕቶ ወሲዶማ።

“እዚ ትገብርዮ ዘለኺ ተስካር ናይ መን ተስካር’ዩ᎒”

ሕቶ ኣንዳ ጸጥታ’ዩ

“ናይ ወደይ” ንዓት እናሰዓራ’ያ ትምልሰሎም ኔራ

“ኣበይ ሞይቱ ወድኺ ᎒”

“ኣብ ዶብ”

“ከም ዝሞተ ብምንታይ ኣረጋጊጽኪ᎒”

“ናብቲ ዝተገበሶ ቦታ ብሰላም ስለዘይ ኣተወ ከም ዝሞተ እየ ዝፈልጥ” ኣርኪቦም ሓቆም እናበለት ቕጭ መጽዩዋ’ያ ትምልሰሎም ኔራ።

“ከም ዝሞተ መን ነጊሩኪ᎒”

“ከም ዝሞተ ዝነገረኒ ሰብ የለን ወደይ ግን ብህይወት የለን” ብውሽጣ ስም እቲ ነጋሪ ኣሕሊፋ ከይትህብ ቃል ኣትያ’ያ/

ኣባላት ጸጥታ ዶብ ክሰግር ናይ ዝቐተሉዎ ውላዳ 50,000 ናቕፋ ክፈሊ ክብልዋ ከም ዘይክእሉ ይፈልጡ’ዮም። እንተበሉ’ውን መን ይምጉቶም፡ “ምስ ደገ ዝማቲ መን ተማጓቲ” ይኹን እምበር ዕላምኦም ካልእ ግዳይ ዝኸውን ሰብ ንምንዳይ’ዩ ኔሩ። ኣደ ግን ጽንዕቲ ብምንባራ ብቐሊሉ ትደሃል ሰብ ኣይነበረትን። ሓያሎ ሕቶታት ድሕሪ ምሕታትቶ ናብ ገዛኣ ሰደድዋ። ነዛ ኣደ ሞት ውላዳ ዘርድኣ ሰብ ናይ ቀረባ ቤተሰባ ኮይኑ ኣባል ምክክታል ዶባት’ዩ። ንሱ ብዓዲ ዃላ ጌሮም ናብ ኢትዮጳያ ክሰገሩ ናይ ዝረኸብዎም’ሞ ዝቐተልዎም መንእሰያት ሬሳ ምስ ረኣየ ሓደ ካብ’ቶም ዝተቐትሉ ናይ ቀረባ ዘመዱ ኮይኑ ስለዝጸንሐ። ቀስ ኢሉ ናብ ኣደቲ ሞዋቲ ብምኻድ “ኣብ ስነፈላል ምንባር ዋጋ የብሉን ኩስቶ ዶብ ክሰግር ከሎ ቀቲሎሞ’ዮም ሬስኡ’ውን ብዓይነይ ርእየዮ!” ክብል ኣርድኣ። ኣደ ከኣ ሰብ ዘይርእዮ ሓዘን ሓዚና ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ተስካር ውላዳ ስለዝገበረት ተሓቲታ። ኣብ ኤርትራ ደኣ ብግምጣሉ’ዩ እምበር ክትሓትት ዝግባኣስ ንሳ’ያ ኔራ።

ኣብ 2008 ዓም ካብ ሰገነይቲ ብማይ ዓይኒ ኣቢሎም ናብ ኢትዮጵያ ክሰገሩ ዝተበገሱ ኣርባዕተ መንእሰያት ማለት ክልተ ወድን ክልተ ጓልን ክሳብ’ዛ ለይቲ ሎሚ ኣብዚ ኣትዮም ዝብል ሰብ ኣይተረኽበን። ስም ናይ’ቶም ክልተ ደቂ ተባዕትዩ እኳ እንተዘይፈለጥኩዎ እተን ክልተ ኣዋልድ ግን ኣምለሰት ሓጎስ ብርሑቕ ዝፈልጣ ዝነበርኩ ቆማት ምልክዕቲ ጓል’ያ። ትንሰኤ ገብረዝጊ (ቻንቹ) ከኣ ብቕረባ ዝፈልጣን ዘይርሳዓን ጓል’ያ። ትንሰኤ ሽሕ’ኳ ስድራቤታ ዘውጹላ ስም ትኹን ኣብ ከተማ ሰገነይቲ ግን ዝያዳ በታ ቻንቹ ትብል ሳጓ’ያ ትፍለጥ። ቻንቹ ድሕሪ ትምህርታ ዝነበረ ትርፊ ግዜኣ ኣብ ኩዳር ኣሕምልቲ ብምሻጥ ስድራቤታ ትሕግዝ፡ ሰሓቕ ዘይፈላያ ተጻዋቲት ጓል’ያ ኔራ። ቻንቹ ቤት ትምህርታ ወኪላ ኩዕሶ መርበብ ትጻወት ብምንባራን ወትሩ ፍሽኽታን ጸወታን ዘይፍለያ ሕጉስት መንእሰይ ብምዃናን ብዙሕ ሰብ’ዩ ዝፈልጣ። ኣብቲ እዋን ኣብ ፎቖዶ ቦታታት “ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ” ዝብል ሓበሬታ ተጠቒዑ እኳ እንተነበረ ኣብዚኣ ኣትየን ወይ ኣብዚኣ ኣትዮም ዝብል ሰብ ስለዘይተረኽበ ስድራቤት ቀቢጾም ተስካር ደቆም ጌሮም፡ ሕርር ኢሎም ተሪፎም።

                                                ሓንቲ ካብ ግዳያት ኣምለሰት ሓጎስ

ኣብ ካናዳ ዝቕመጥ ሓደ መንእሰይ ምስ ሰበይቱ ኣብ ዓዲ ዝገደፋ ጓል ትሸዓተ ዓመት ጓሉ ናብ ካናዳ ከምጽኣ ብምባል ኣዲኣ ናብ ተሰነይ ሒዛታ ብምውራድ ናብ ሱዳን ከተስግራ መንገዲ ከትጣይቕ ቀነየት። በቲ ናታ መንገዲ ዝሓሸ ዝበለቶ ኣደ ብሕጋዊ መንገዲ ክትወጽእ ስለትኽእል ንጓላ ኣብ ተሰነይ ምስ ሰብ ገዲፋ ናብ ከሳላ ብኣውቶቡስ ክትከይድ ደሓር ካብ ሱዳን ናብ ተሰነይ ኣትዮም ዘውጽኡ ሰባት ረኺባ ጓላ ክትእክብ ብምወሳን ወረቐታ ኣሳሊጣ ናብ ከሰላ ከደት። ከሰላ ከይዳ በቶም ይፈልጡ’ዮም ትብሎም ሰባት ተመሪሓ ምስ ኣቦ ጓላ ብምዝርራብ ገንዘብ ከፊሎም ጓሎም ዘምጻኣሎም ኣሰጋጋሪ ናብ ተሰነይ ሰደዱ። ኣስጋሪ መንእሰይ ኤርትራዊ ኮይኑ ስሙን ስም ኣቡኡን መንነቱን ፍሉጥ ነበረ። ተሰነይ ኣትዩ ናብ ከሰላ ከስግራ ዝተሓበሮ ጓል ተቐቢሉ መሬት ጽልምት ምስ በለሉ ሒዙዋ ተበገሰ። ኣደ ኣብ ከሰላ፡ ኣቦ ኣብ ካናዳ ኮይኖም ጓሎም ብሰላም ክትኣትወሎም ብልቦም ጸሎት እናዕረጉ ብህንጡይነት ተጸበዩ። ኣስጋሪ ክመጽእ ስለዘይከኣለ ትጽቢት ነውሖም። ጓሎም ካብ ተሰነይ ከም ዝተበገሰት ድሮ መረጋገጺ ተዋሂቡዎም’ዩ። ይኹን እምበር ከሰላ ካብዘይትኣቱ ሳልስቲ ኮነ። ሻቕሎት ወላዲት ሰማይ ዓረገ። ኣዕገርገረት፡ ነቲ ወዲ ዝፈልጡ ዝበሃሉ “ኩስቶዶ ርኢኹም” እንተተባህለ ርኢና ዝበል ሰብ ተሳእነ። እንታይ ረኺቡዎም ንሱን እታ ትሕቲ ዕድመ ጓልን ጥራሕ’ዮም ዝፈልጡ። ደሃይ ጓሉ ሽታ ማይ ዝኾኖ ኣቦ ጓሉ ክደሊ ስርሑ ገዲፉን ሱዳንን ካል ኦት ሃገራ ት በጺሑ ደሃይ ኣይረኸበን። ኣደ ናብ ኤርትራ ተመሊሳ ናብ ፖሊስ ብምምልካት ጓላ ክትድለየላ ለመናኣ ኣቕረበት። ባዕሎም ቀተልቲ ባዕሎም ደለይቲ ኪኾኑ ይኽእሉ ወይ’ውን ካልእ ኣጓኑፊዎም ክኽውን ይኽእል። ደሃይ ጓልን ኣስጋሪኣን ከይተረኽበ ዓመታት ኣቑጸረ።

ሓደ እዋን ኣብ 2007 ኣብ ግርማይካ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ምስ ዓበይቲ ዓድን ኣብቲ ከባቢ ናይ ዝነበሩ ኣዘዝቲ ሰራዊትን ኣኼባ ክገብር እንከሎ ሓደ ኣዛዚ ቦጠለኒ ካብኡስ ያኢ ጽቡቕ ስራሕ ንሰርሕ ኣለና ኢሉ’ዩ ሓሲቡዎ “ኩቡር ፕረዚደንት ኣብዚ ናይ ስግረ ዶብ ጉዳይ እዚ ምቕታል ካብ ንጅምር ናይ ብሓቂ ስግረ ዶብ ብብዝሒ ጎዲሉ’ዩ” ብምባል ርእይቶኡ ሃበ። ኢሳያስ ይዋሳእ’ዩ ኔሩ። ብዝኾነ ብነድሪ ገጹ ጸዊጉ ኣዚዩ ዝሓረቐ ብምምሳል “እንታይ ኢልካ᎒ ምቕታል ካብ ንጅምር ! መን ቅተሉ ኢሉ᎒ መን’ዩ ቅተል ኢሉካ᎒ ኣብ ስግረ ዶብ ሰብ ክሰግር ርእየ ኢልካ ቀቲልካ እንተኾይንካ ተሓታቲ ባዕልኻ ኢኻ፡ እዚ መንግስቲ እዚ ዶብ ንዝሰግሩ ቅተሉ ኣይበለን” ብምባል ኣጉባዕባዓሉ። ወዮ ደኣ ኣሉ ልማዱ’ዩ ‘ምበር ካድራት ህግደፍ ኣብ ኩሉ ከተማታት ኣብ ናይ ህብዚ ኣኼባ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ዶብ ክሰገር ዝተረኽበ ኣብ ዝተረኽቦ ቦታ ክቕተል’ዩ ብምባል የፈራርሑ ኔሮም’ዮም እዚ ድማ ትእዛዝ ኢሳያስ እምበር ትእዛዝ እቶም ካድራት ከም ዘይኮነ ማንም ዝስሕቶ ኣይኮነን። ብዝኾነ ድሕሪ እቲ ኣኼባ እቲ “ሳላ ዝቐተልና ስግረ ዶብ ጎዲሉ” ብምባል ተነይቱ ዝተዛረበ ኣዛዚ ኣብ ዝቕጽል ግዜ ተሳሒብካ ኣለኻ ተባሂሉ ዝሓሸ ቦታ ከም ዝወሃቦ ካብ ተመሳሳሊ ኣብነታት ክትዕዘብ ዝኸብድ ኣይኮነን።

ኣብ ዝመጽእ ግዜ ሓደ ዘይተዛዘመ ዛንታ ስለዘሎ ምስ ተዛዘመ ሒዘልኩም ክቐርብ’የ። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ብስደት ዝነበር ዘሎ ኤርትራዊ መንእሰይ (ስሙ ሽዑ ክጠቕሶ’የ) ደሃይ ክልተ ደቁ (ጓል 15ን ወዲ 8 ዓመትን) ንእሽቶ ሓፍቱን ጓል 25 ዓመት ካብ ዝጠፍኦ 10 ኣዋርሕ ስለዝገበረ መዕለቢኦም ክፈልጥ ናብ ኢትዮጵያ ብምኻድ ላዕልን ታሕትን ኣብ ምባል ይርከብ። ዝርዝር እቲ ጽሑፍ ኣብ ካልእ እዋን ምስ ምሉእ ትሕዝቶኦ ኣብ ጠዓሞት ቢንያም ክቐርብ’ዩ።