ኣብ “ጎመራው ዘርዓይ ደረስ” ዝብል መጽሓፍ ብዛዕባ ዘርኣይ ደረስ ዝፈጸሞ ታሪኽ ዘዘንቱ ኣብ ግዜ ሃይለስላሴ ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ኣብ ገጽ 164ን ክሳብ 166ን ሰፊራ ትርከብ ግጥሚ ኣላ። እዛ ግጥሚ ሞት ዘርኣይ ደረስ ኣብ መላእ ኤርትራ ምስ ተሰምዐ ብግራዝማች ዘር ኣይ ሰቛር ዝተባህሉ ተወላዲ ድግሳ ኣከለ-ጉዛይ ተጻሒፋ ኣብ ሰሙናዊ ጋዜጣ ኣብ 4ይ ዓመት ቁጽሪ 187 ሓሙስ 29 ጥቅምቲ 1938 ዓም ዝወጸት’ያ። ገለ ክፋል ናይዛ ግጥሚ ኣብ መላእ ኤርትራ ዝርከባ ዝነበራ ኣብያተ ትምህርቲ ከም መዝሙር ይጥቀሙላ ምንባሮም እቲ ጽሑፍ የዘንቱ።
ኣብ ቀብሪ ኣቶ ዘርአይ ወልደ ኣንበሳ ዘእምነገደ ይሁዳ እተለቕሰ መልቀስ
ዘርኣይ ክንዲ ኣንበሳ፡ መኹሲ ወዲ ድግሳ
ነዛ ዓባይ ሞያኻ በየን ክቕልሳ ኣብ ሮማ ኽነሳ
ኬላግጹ መጹ ጓሳ ወዲ ጓሳ
ወዮ ሓየት ረባዕ መሲሉዎም ሬሳ
ኣፉ ትም እንተበለ ዓይኑ እንተደቀሳ
ተበራበረ’ሞ ዘርኣይ ክንዲ ኣንበሳ
ጉራደ መዘዘ ገበሮም ኩልሰሳ
ኣብ ማእከሎም ኣትዩ ጎልጎሎም ጠሓሳ
ወዲ ማይ ፈለጋ ኣይገደፍካን ጣዕሳ
ሽምካ ክትተርፍ ኢያ ዘልዓለም ሓዲሳ
ኣንታ እዚ ወዲባ ክንደይከ ይደፍር!
ወይ ንመኳንንቶም ወይ ንንጉሶም ዘይሓፍር!
ንዱቸ ዘይፈርህ ንሕዝቦም ዚደፍር
ዓዱ ብዝጸረፉ ብብዙሕ ከናፍር
ኣብቲ ማእከል ሮማ ብጉራደ ዝጭፍር
ኣብ ማእከል የኹድድ ሰባኡት የንፈርፍር
ወዲ ተስፋንድራስ ሓርማዝ ጉርጉር
ካልእ እንኪደሃል ንሱ ይስዕር
ጽምድ ወዓልካዮም ከም ኣባዑር
ወዲ ሓየት ኢኻ ሰቢሩ ዝግዕር።
ንኖኡ ነሕዋቱ ከይዝክር
ጸርፊ ምስ መረሮ ገበረ መስተንክር
ኣንታ ሕነ ዓዱ መንገዱ ዜብኩር።
ናትካ ሞያስ ዚገርም ዜስተንክር
ነቶም ጀጋኑና ናይ ቀደም የዘክር።
ሎምንዶ ተመልስ ኣብ ኣልጋ ክትፍክር
ኣብ ማእከል ዓድኻ ክትዝቲ ክትመክር።
ኣነ ተዓዊተ ስርሐይ ፈጺመ
ድጊም ይኣኽለኒ እንታይለዮ ዕድመ
ይፋቐሩ ግና ክስታን ምስ ኣስላመ
ብሓይሊ ፈጣሪ ትንቢት ተፈጸመ።
ንሓውካ ገዲፍካ ምስ እኖኻ
ኣብ ማእከል ከተማ ሓየት በረኻ
እሞ ንበይንኻ ብጻይ ዘይብልኻ
ኣንታ ዘርኣይ ሓወይ እንታይ መእተዊኻ
ናይ ጸላኢ ኣርዑት ምሒር ከቢዱኒ
ልበይ ነዲዱኒ ደመይ ፈሊሑኒ
ምእንቲ እታ ዓደይ እታ ተኽሊ ወይኒ
ይውግኡኒ ደኣ ይፈላልጹኒ
ዘራፍ ኣቶ ዘርኣይ ወዲ ብተይ ግኒ
ሓመድ ፈሲሱካ ጸቒጡካ እምኒ
እንከይተደስተካ ብሞት ሙሶሊኒ።
ሓዋ ዓዲ ገረድ ኣምበሳዶ ይዋረድ
ዓደይ ክትቃለል ኣነኸ ዘይሕረድ
ጥይት ዘይፈሰኒ ከም ዝናብ ከም በረድ
ኣብ ዳሕራይ ወለዶ በደለይ ኪፍረድ
ወዲ ማይ ፈለጋ ሓዊ ጸዓዘጋ
ወድኺ ሃዘጋ ናተይ ሒነ ኣልጋ
ዝገዝፍ ምንጋጋ ገፊሕ መሐግሐጋ
ባርያ ገቢሩኒ ዘይሃበለይ ዋጋ
ምንም ከይበደልኩ ከይገበርኩ ጌጋ
ሳላ ብሪታንያ ናይ ኢትዮጵያ ዳልጋ
ሎሚ ግን ሰሚዐ ተመሊሳ ኣልጋ
ደመይ ዘፍሰስኩላ ኣብ ማእከል ዕዳጋ።
ነዛ ኢትዮጵያ ደመይ ዘፍሰስኩላ
ንዝኽሪ ኪኸውን ዓጽመይ ኣምጽኡላ
ኣብ ማእከል ሓማሴን ጨርሒ ጨርሑላ
ዝፈሰሰ ደመይ ትሓፍስ ይግበራ
ነዛ ነብሰይ ድማ ኣምላኽ ይቀበላ
ናይ ሰማዕታት ኣኽሊል ባዕሉ ይኸልሳ
ኢትዮጵያ ዓድኻ’ውን ትበለካ ዋይ ኣነ
ናትካ ሞትስ እምብዛ ኣሕቆንቆነ
ወልደ ኣንበሳ ኩሩዕ ዝገነነ
ወድኺ ሃዘጋ ምስ ዓደ’በነ
ናይ በረኻ ሓየት ዘይዳነ።
ይበኽያልካ ኣሎዋ ዓንሰባ ምስ ዓዲ ንኣምን
ብብረት ዚሰብር፡ ብፋረ ዚዝንን።
ይበኽያልካ ኣለዋ መራጉዝ ምስ ዓዲ ሕይስ
ማእከል ሮማ ንስኻ ክትገይሽ
ካብ ናይ ካልኦትሲ ስሬኻ ይሓይሽ።
ዘይትምለስ ደኣ ዓራት ከተጣይስ
ይበኽያልካ ኣሎዋ ተኸላ ድባዛና
ወድ ዓደቦታት ወድ ጅግና
ብሕጻኑ ዝወጸ ፈተና
ወዳጀኸ ሓየት ወዳጀኸ ፋና።
ይበኽዩልካ ኣለው ሻሁ ከይተረፉ ሽፋ ምስ ዕማሮ
ወዲ ሒላኽስቶስ ወዲ ቃንዳ ጽሎ
ወዲ ተስፋንድራስ ወዲ ዕቃዳ ጽሎ
ወዲ ወልደንኪኤል ወዲ ቃንዳ ጽሎ
ኣደራሽኩም ሽሻይ ዚዕደሎ
ጠያይትኩም ዚብል በሎ በሎ
ዘርኣይ ወልደንበሳ ብርኪ ሊሎ
ንስኻ ትኽእሎስ መን ይኽእሎ
ይበኽዩልካ ኣሎዉ ሓልሓል ምስ ቤት ታውቀ
ስረ ብድሕሬኻ ዕደ ሰብ ተዓጥቀ።
ይበኽዩልካ ኣሎው ዓድሕማኻ ዓደከለ ጉዛይ
ወድ ጓንጉል ብሽቶል መጋዛይ
ወድ ራእሲ ከም ማዕበል ወሓዛይ
ዓርከየ በጃኻ ዓርከየ መዓዛይ።
ይበኽዩልካ ኣለው ሃዘጋ ምስ ሽምጅብኑቕ
ኣረ ጅግንነትካስ ንዓለም ዚንቕንቕ
በሊሕ ጉራዴኻ ፋሽስቲ ዚሓንቕ
ናትካ ሞትስ እምብዛ የሕነቕንቕ።
ይበኽያልካ ኣሎዋ ሃዘጋ ምስ ዓዲ ሽማግለ
ዓጣቕ ልዕለ ትሕተ ድርብ ስረ
ናይ ልቡ ዚገብር ከም ዘዝመረ
ኣንቆልቁሉ ዚወግኦም ኣርሓ ትግረ።
ይበኽያልካ ኣሎዋ እዘን ተከለ ዓገባ
ወዲ ተስፋንድራስ ወዲ ሓየት ሉባ
ወዲ ጎሚዳ ወዲ ሓየት ሉባ
ምትር ወዓልካዮም እልፊ ዱባ
ንበይንኻ ዘሕለፍካ ጸባባ።
- ዘርኣይ ሰቛር፡ ዘብሔረ ድግሳ፡ ኣከለ-ጉዛይ
