ወርሕን ጸልማትን

ጸሓፊ፡ ዳኒኤል ክብረት

ተርጓሚ፡ መኮነን ተስፋይ

ብ1786 ዓ.ም. ዝተጻሕፈት ጥንታዊ ኣባሃህላታት ዝሓዘት ሓንቲ “An Ethiopian Saga” ትብል መጽሓፍ ከንብብ ከለኹ “ንወርሒ እናረኣኻ፡ ንጸልማት ከኣ እናተጠንቀቕካ ተጓዓዝ” ዝብል ያታዊ ብሂል ረኣኹ። እዚ በቶም ናይ ጥንቲ ሰባት ዝተዋህበ ናይ ለባማት ምኽሪ እዩ። ናይ ጥንቲ ተጓዓዛዝቲ ጣፍ ተእሪ ኣብ እትመስል ወርሒ ምጉዓዝ ክልተ ጥቕሚ ይረኽቡ ነበሩ። በቲ ሓደ ወገን ካብ ከጋጥሞም ዝኽእል ሙቐትን ጸሓይን ይናገፉ። በቲ ካልእ ከኣ ነቲ መንገዲ ካብ ርሑቕ ስለዘይርእይዎ “ለካ ነዊሕ ጉዕዞ ኢዩ ተሪፉኒ ዘሎ” ብምባል ንያቶም ኣየዕርቡን። ብፍላይ እቶም መንገደኛታት ብዝሕ እንተኢሎም፡ እክብ ኢሎም ኣብ ሓደ ጸግዒ ናይ ገዛ ወይ ኣብ ትሕቲ ገረብ ኣዕሪፎም ኣብ ኣጋ ወጋሕታ ማለት ከባቢ ሰዓት ሰለስተ ናይ ለይቲ ተንሲኦም ናይ ወርሒ ብርሃን እናተኸተሉ ይጓዓዙ። ኣብቲ ግዜ’ቲ እዮም እምበኣር ነታ ወርሒ እናረኣዩ ነቲ ጸልማት እናተጠንቀቑ ዝጓዓዙ።

ተጓዓዝቲ ነታ ወርሒ ዝርእይዋ ንኽልተ ነገር’ዮም። በቲ ሓደ ወገን እታ ወርሒ ፈለማ እናደመቐት ዳሓር እናሃሰሰት ምኻዳ ለይቲ ተዛዚሙ ቀትሪ ይመጽእ ከም ዘሎ’ያ ትሕብሮም። ብፍላይ እቶም ኣብ ምደረ በዳ ዝነብሩ ኣህዛብ እታ ወርሒ እናሃሰሰት ምኻዳ ንዕኦም ብስራት ኣይኮነን። ሙቐት ይመጽእ ከም ዘሎ’ያ ተርድኦም ዘላ። እቲ ናይ ጸሓይ ሙቐት ከኣ ንሶም ይኹኑ እንስሳታቶም ክጻወርዎ ከቢድ እዩ። በቲ ካልእ ሸነኽ፡ ናይ ወርሒ ብርሃን እናተኸተሉ ዝጓዓዝሉ ምኽንያት ኣብቲ ከባቢ ካልእ ብርሃን ስለዘየለ ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ደበና ክትክወል ከላ ከዕርፉ ምስ ወጸት ከኣ ቅልጥፍ ቅልጥፍ ኢሎም ተጓዒዞም መንገዶም ስለዘሰላስሉ እዩ። ኣብዚ ጉዕዞ’ዚ ተገዳስነቶምን ኣተኩሮኦምን ኣብታ ወርሒ ጥራሕ ኣይኮነን። ሽሕ’ኳ እታ ወርሒ መንገዶም ክርእዮ ትሓግዞም እቲ ዓሞቕቲ ቦታታትን ገደላትን ህልም ዝበለ ጸልማት’ዩ ዝፈጥር። ጸግዒ ጸግዒ ካብቲ ናይ ወርሒ ብርሃን ተኸዊሉ ፍልይ ዝበለ ጸልማት’ዩ ዝፈጥር። እዚ ከኣ እቲ ናይ’ታ ወርሒ ብርሃን ዘቃልዖም ኣራዊት መሕብኢ፡ ናይ ሸፋቱ ከኣ ቀንዲ መናሃርያ’ዩ ዝኸውን። ሓደ ሓደ ግዜ እታ ወርሒ ኳዕ ኢላ ክትወጽእ እንከላ ካብቲ ዝተቐልዐ ከባቢ የማነ ጸጋም ኣዚዩ ዘፍርሕን እንታይ ሒዙ ከም ዘሎ ዘይፍለጥን ኩነታት ይፍጠር’ዩ።

ናይ ወርሒ ብርሃን ከም ናይ ጸሓይ ኣይኮነን። ናይ ጸሓይ ብርሃን ምስ ሙቖቱ ስለዝመጽእ ነቲ ከባቢ ይቕይሮ’ዩ። እቲ ናይ ብርሃን ጩራ ከኣ ዋላ መኸወሊ ይገበረሉ ሰንጢቑ ክሓልፍ ዓቕሚ ኣለዎ። ናይ ጸሓይ ብርሃን ካብ ወርሒ ዝበልጽ መልክዕ ኣለዎ። ወርሒ ግን ድምቀት’ዩ ዘለዋ ከባቢኣ ተመልክዖ እምበር ኣይተሙቖን ኢያ። በዚ ዝተበገሰ ኣብ ወርሒ ዝጓዓዙ ሰባት የማነ ጸጋሞም የፍርሖም’ዩ። ካብ ዝኾነ ርሕቀት ንላዕሊ ብናይ ወርሒ ብርሃን እቲ መንገዲ ምርኣይ ኣጸጋሚ’ዩ። ስለዚ እዩ ከኣ “ነቲ ጸልማት ተጠንቀቐሉ ዝበሃል” ሓደ ሓደ ግዜ ህይወት ከም ናይ ወርሒ መንገዲ እያ። ብርሃንን ጸልማትን፡ ድምቀትን ፍርሕን ሓቢሮም ይጸንሑኻ። ክትጓዓዝ እንከለኻ መንገድኻ ትፈልጦ ኢኻ። እንተኾነ ካብ መንገድኻ ንየማነ ጸጋም ዝጽበየካ መጻወድያ ብዝግባእ ዘይክትፈልጦ ትኽእል ኢኻ። ከምታ ቅንዕ ክትብል እንከለኻ ትርኣየካ ድምቕቲ ወርሒ ኣዚዮም ዝደመቑ ተስፋታት፡ ዓወታትን ኣጋጣሚታትን ክትረክብ ኢኻ። ይኹን እምበር ነታ ድምቕቲ ወርሒ ርኢኻ ብናይ ሓሶት ትስፋ ክትምላእ ከለኻ በየማነ ጸጋምካ ዓሞቕቲ ቦታታት፡ ኣጻድፍ፡ ስንጭሮታት፡ ዘፍርሑ ኣራዊት ወይ’ውን ዝዓጠቐ ጻላኢ ካጋጥመካ ይኽእል’ዩ።

ተጓዓዛይ ነታ ወርሒ ከድንቕ እኹል ዕረፍቲ ኣይረክብን’ዩ። ክጓዓዝ ኣለዎ። ኣብ ሓደ ቦታ ደው ኢሉ ብፍቕራ ተዓዚሙ፡ ብሓጎስ ዘቕቢቡ፡ በቲ ብርሃን ተመሲጡ “ከዚመላ’የ፡ ክደርፈላ’የ” እንተኢሉ ካብ ዘይፈልጦ ገደል ቅልቅል ቅልቅል ዝብሉ ኣራዊት ወይ ጸላእቲ ኣይሳኣኑን’ዮም። እንተገደደ እንተገደደ ዝጻባእ ዋላ ኣይኹን ዘሰንብድ ጣሕሸምሸምታ ኣይሳኣንን’ዩ። ስለዚ በቲ ሓደ በቲ ጎቦ ልቡ ቅንዕ ኢሉ መልክዕ ወርሒ እናረኣ፡ በቲ ሓደ ልቡ ከኣ መንገዱ እናስተውዓለ። ሓሓሊፉ የማነ ጸጋም እናቋመተ ይጓዓዝ።

ህይወት ልክዕ ከምታ ወርሒ ጽብቕቲ፡ ንበረለይ፡ ንበረለይ ትብል፡ ሓንሳብ ዋላ’ኳ እንተጎደለት ካልእ ግዜ ትመልእ። ኳዕ ኢላ መንገዲ ተርኢ። ብተስፋን ብህንጥዩነትን ዝተመልአት’ያ። ህይወት ከም ድምቕቲ ወርሒ መሊኡ ዝፈስስ መልክዓ ዝድረፈላን ተናፋቒትን’ያ። ብኻልእ ወገን ከኣ ህይወት ተስፋን ባህታን፡ ርውየትን ሰላምን ጥራሕ ኣይኮነትን። ተጓዓዛይ ነታ ወርሒ ጥራሕ እናረኣየ ብኣኣ ኸኣ እናተሓጎሰ ጥራሕ ክጓዓዝ ከም ዘይከኣሎ። ህይወት ስንጭሮታትን ኣጻድፍን፡ ጫካን ኣራዊትን ኣለውዋ። ከምቲ ናይ ወርሒ ድምቀት ዘሐጉሰና፡ ናይ ጫካታት ጽላሎት፡ ናይ ገደል ስቕታ፡ ናይ’ቶም ኣብቲ ጫካ ዘለዉ ኣራዊት ተንኮል ከኣ የፍርሕ’ዩ። ሓደ ኣብኡ እንታይ ከም ዘሎ ዘይፍለጥ ምዃኑ፡ ካልእ ከኣ ኣብኡ ኣራዊትን ጸላእትን ክህልው ስለዝኽእሉ። ናይ ወርሒ ድምቀትን ብርሃንን እኳ እንተፈተናዮ ግዜ ሂብናውን ከነስተማቕሮ ዋላ እንተደለና እቲ የማን ጸጋም ዘሎ ጸልማትን ፍርሕን ግን ንኣስተብህሎ ዝኸውን እኹል ግዜ ኣይህበናን። ብዛዕባ’ቲ ጸልማት’ውን ንሓስብ ኢና። ነቲ ጸልማት’ውን ክንርእዮ ንደሊ ኢና። ነቲ ጸጥታን ግብ ዝበለ ጸልማት’ውን ከነጽንዖ ንሓስብ ኢና። ካብ ግምትና ተበጊስና ከኣ ንፈርሕ።

ዝሓለፈ ንዝክር፡ ብዛዕባ’ቶም ዝሓለፉ’ውን ንሓስብ። በዚ ዓይነት መንገዲ ዝተጓዕዙ ሰባትን ብዛዕብኦም ዝተነግረና ዛንታን ከኣ ንዝክር። እቲ ተባህለን ዝርርብን’ውን ነምጽኦ ኢና። ነቲ ጸልማትን ስቕትኡን ከኣ ትርጉም ንህበሉ። ንጠራጠር። ጣሕሸምሸምታን ድምጺ ኣራግጻ እንስሳታትን ኩሉ ጽን ንብሎ። ንነፍሲ ወከፍ ድምጺ ከኣ ትርጉም ንህቦ። ከምዚ እናበልና ከኣ በቲ ናይ ወርሒ ድምቀት ተሓጉስና በቲ የማነ ጸጋም ናይ ጸልማት ከኣ ሰጊእና ንጓዓዝ። ህይወት ከምዚ ኢያ። ተስፋ ጥራሕ ኣይኮነትን ስግኣት’ውን ኣለዋ። ሓጎስ ጥራሕ ኣይኮነትን ሓዘን’ውን ኣለዋ። ትርአ ጥራሕ ኣይኮነትን ዘይረአ ክፋል’ውን ኣለዋ። ትፍለጥ ጥራሕ ኣይኮነትን ዘይፍለጥ ኣካላት’ውን ኣለዋ። ነዚ እዮም ከኣ እቶም ቀዳሞት “ነታ ወርሒ እናረኣኻ፡ ካብቲ ጸልማት ከኣ እናተጠንቀቕካ ተጓዓዝ” ዝብሉና። ነታ ወርሒ ንዘርይእዩ ሰባት ህይወት ደብዛዝ’ያ። ብምስልቻውን ፍርሕን ዝተመልአት። ዝኾነ ናይ ሓጎስ ጩራ ዘይረኣያ ምናምን’ያ። ሽግርን ከልበትበትን ጥራሕ ዝሰፈና። ነቲ ጸልማት ንዘይርእዩ ሰባት ከኣ ህይወት ሓጎስን ፈንጠዝያን፡ ሰላምን ዕጋበትን፡ ፌስታን ዳንኬራን ጥራሕ’ያ። ክልቲኦም ግን ጎዳእቲ ኢዮም። ነታ ወርሒ ንዘይርእዩ ሰባት ንህይወት ከጠዓዕምዋ ዕድል ኣይረኽቡን’ዮም። ካብ ህይወት ዝኾነ ጽቡቕ ነገር ኣይጽበዩን’ዮም። ፈጺሙ ባህ ዝብል ነገር ኣይረኣዮምን’ዩ። ዝኾነ ዓይነት መልክዕ ወይ ጽባቐ ኣይግለጸሎምን’ዩ። ኩሉ ጸልማት’ዩ ንዕኦም። ነቲ ጸልማት ንዘይረእዩ ሰባት ከኣ ዝኾነ ምድላዋት፡ ጥንቃቐን ሽግር ናይ ምፍታሕ ጥበብን የብሎን። ነቲ ልሙዕ ሳዕሪ እናረኣዪ ናብ ጸድፊ ናይ ምእታው ዕጫ’ዩ ዝገጥሞም። ነቲ ማዓር እምበር ናይ ንህቢ ምንኻስ፡ ነታ ጽገሬዳ እምበር ነቲ እሾኽ ኣይርእዩን’ዮም። ህይወት ምዝላልን ምዝናጥን፡ ምብላዕን ምስታይን፡ ምስሓቕን ምጽዋትን ጥራሕ ይመስሎም። ስለዚ ኣብ ዝተነኸስሉ ወይ ኣብ ዝተወግ ኡሉ ግዜ ይስንብዱ። ቀልጢፎም ተስፋ ይቖርጹ።

ኣብ ህይወት በቲ ምቹእ መንገዲ ንምጉዓዝ ዝሓሸ ሜላ ነታ ወርሒ ምድናቕ’ሞ በቲ ብርሃና ምጉዓዝ፡ ከምኡ ከኣ ነቲ ጸልማት ብምንጥንቃቕ’ዩ። ህይወት ኣብ መንጎ ናይ ወርሒ ብርሃንን ጸልማትን ዝተፈጥረት ረቓቕ መንገዲ’ያ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኪኢላ ሰብ ሚዛኑ ይሕሉ’ዩ። ኣብዚ ጉዳይ በሊሕ ሰብ ሓደ ዓይኑ ናብ ወርሒ፡ እቲ ሓደ ዓይኑ ከኣ ኣብቲ ጸልማት ተኺሉ’ዩ ዝጓዓዝ። ኪኢላ ሰብ ክልተ ዓይኑ ኣብ ሓደ ቦታ ኣይተኽለንን። ብዙሕ ግዜ ንሓደ ነገር ብኽልተ ዓይንና ኢና ንርእዮ። ክንርእዮ ዘለና ግን ከምቲ ናይ ወርሕን ጸልማትን እዩ። ንወርሒ በታ ሓንቲ ዓይንና ነቲ ጸልማት ከኣ በቲ ካልእ። ህይወት ኣብ መንጎ ጸልማትን ወርሕን ምጉዓዝ እዩ።