ግጥሚ ንምስትምቓር ዝሕግዙ ነጥብታት
ግጥሚ ንምርድኡ ክሳብ ዝተወሰነ ደረጃ ብርትዕ ዝበለ ኢዩ። ዋላ ሓሳባት ብቐጥታ ይገለጽ ንዝበዝሐ ኣንባቢ ዝዕንቅጽዎ ነገራት ኣለው። ሒደት ካብ’ቲ ነጥብታት፡-
• ናይ ቃል ምምዝባል
• ምጥቃም ዘይዝውቱር ቃላት
ኪኾኑ ይኽእሉ፡ እንተኾነ ባህርያት ግጥሚ ብምፍላጥ ብቐሊሉ ክስገሩ ይኽእሉ ኢዮም። ናይ ግጥሚ ርድኢት ንምዕባይን ንምድናቕን እቶም መሰረታውያን ነጥብታት ካብ “ሊትረቸር” እትብል መጽሓፍ እዞም ዝስዕቡ ንርአ።
# ንሓንቲ ግጥሚ ልዕሊ ሓደ ግዜ ኣንብባ
ጽቡቕ ግጥሚ ሓንሳብ ብምንባብ ቀልጢፉ ምሉእ ሓሳቡ ኣይግለጽን ኢዩ። ግጉይ ኣናብባ ንጽብቕቲ ግጥሚ ከኽፍኣ ይኽእል። ደጋጊምካ ምንባብ ናብ’ቲ ናይ ብሓቂ ስምዒት ይወስድ። “ኣርት” ዘለዎ ዕዩ እንድሕር ደኣ ኮይኑ ተደጋጋምን ነዊሕ ግዜን ንኸተንብቦ ክንውንውካ ኣለዎ። ንሓደ ሙዚቃ ሰሚዕካ ኣይትርስዖን ኢኻ። ከምኡ’ውን ንሓደ ቅብኣ ሓንሳብ ርኢኻ ኣይትስንድዎን ኢኻ። ግጥሚ’ውን ብተመሳሳሊ ደጋጊምካ ክንበብ ኣለዎ። ግጥሚ ከም ጋዜጣ ኣንቢብካ ዝድርበ ክኸውን የብሉን። ኣብ መንደቕ ኣእምሮ ክንጥልጠል ይግባእ።
# መዝገበ ቓላት ተጠቐም
ዘይትፈልጦ ቃል እንተድኣ ኣጓኒፉኳ ግድን መዝገበ ቃላት ተጠቐም። ትርጉሙ እንከይፈለጥካዮ ግጥሚ ክትርድኦ ምፍታን ናብቲ ስምዒት ካብ ምብጻሕ ክገትኣካ ይኽእል ኢዩ። ቃላት መሳርሒ ግጥሚ ስለዝኾኑ እንከይፈለጥካዮም ክትርዳእ ምፍታን ልክዕ ከም ኣብ ሜዳ ብዘይኩዕሶ ምጽዋት ኢዩ።
# ድምጺ ናይ ቃል ኣብ ኣእምሮኻ ከም ዝስማዕ ጌርካ ኣንብቦ
ግጥሚ ንኽንበብ ኢዩ ዝጸሓፍ። ዝበለጸ ኣናብባ ግጥሚ በንጻር ኣናብባ ናይ ጋዜጣ ኢዩ። ጋዜጣ ብዝተኻእለ መጠን ቀልጢፍካ ከተንባቦ ኣለካ። ከንፈር ብምንቅስቓስ ዝግበር ኣናብባ ካብ ግጥሚ ወጻኢ ከተንብብ እንከለኻ ሕማቕ ልምዲ እኳ እንተኾነ ኣብ ግጥሚ ግን ጽቡቕ ልምዲ ኢዩ።
# “እቲ ግጥሚ እንታይ ይብል ኣሎ ᎒” ኢልካ ኣድህቦ ግበረሉ እኳ ደኣ ዝለዓለ
ዋላ’ኳ ብዜማ’ቲ ግጥሚ ክንግደስ እንተለና ዝለዓለ ኣድህቦ ናይ’ቲ ግጥሚ እንታይ ይብል ኣሎ ዝብል ክኸውን ኣለዎ። ገለ ሰባት ከየተንፈሱ ነቲ ዜማ እናሰምዑ ነቲ ግጥሚ ከይተረድእዎ ዝውድእዎ ኣለዉ። እዚ ጌጋ ኣናብባ ኢዩ። ነቲ ሓሳባትን መልእኽትን እናተረዳእካዮ ክትቅጽል ይግባእ።
# ዓው ኢልካ ምንባብ ኣዘውትር
ግጥሚ ከተንብብ እንከለኻ ከም ትሰምዖ ጌርካ ኣንብቦ። ብሰሪ ጌጋ፡ ኣናብባ ከይትጽይቕ ምጥንቃቕ የድሊ። ከም ናይ መወዓውዒ ወይ ትእዛዝ ጌርካ ክንበብ የብሉን። ብዘይካ’ዚ ብርቱዕ ቃና ድምጽን ብትሑት ደርፊ ዚዓይነቱ ቃናን ጌርካ ክንበብ ኣይግባእን። ቀሊልን ጽፉፍን ኣናብባ ግጥሚ ልክዕ ከም ጽቡቕ ኣዘራርባ ኮልተፍተፍ ከይበልካ፡ ሙዚቃን ትርጉም ዝህብን ጌርካ ምናባብ ኢዩ። ንግጥሚ ግዳማዊ ስምዒት ክንውስኸሉ እምብዛ ኣገዳሲ ኣይኮነን ምኽንያቱ እቲ ስምዒት ኣብቲ ግጥሚ ስለዘሎ ብባህርያውን ብተመስጦን ጥራሕ ምንባብ ነታ ናይ ብሓቂ ግጥሚ ይኣኽላ ኢዩ። ብኻልእ ሸነኽ ከኣ እቲ ረምታዊ(ሪትሚካል) መስርዕ ናይቲ ዜማ ዝተጋነነ ክኸውን የብሉን። በቲ ስምዒት ናይቲ ግጥሚ ንምኻድ ኣፍልጦ ስርዓተ ነጥቢ ኣጋዳሲ ኢዩ። ካብ ሓንቲ መስመር ናብ’ታ እትስዕብ ክትቅጽል እንከለኻ ነቲ ድምጺ ድርብይ ድርብይ ከተብሎ የብልካን። መስመራት ዜማዊ ውህደት ኣለዎም። እቲ ዜማ ምስቲ ሓሳብ ተወሃሂዱዶ ዋላስ ኪቕጽል ኢዩ ንምፍላጥ ስርዓተ ነጥቢ ክትርኢ ኣለካ።
ብተወሳኺ ኣብ ርድኢትና ዝሕግዙ ዝተፈላልዩ ሕቶታት ክንሓትት ንኽእል። ሓደ ካብቲ ሕቶታት መን’ዩ እቲ ተዛራቢ᎒ እንታይ ዓይነት’ዩ ኸ᎒ ከም ኡ’ውን ንመንን ከመይ ከመይ ዓይነት’ዩን ክንሓትት ንኽእል። እቲ ተዛራቢ እቲ ገጣሚ ጌርና ክንወስዶ የብልናን። ገጣሚ ሓቀኛ ነጥብታት ተመክሮኡ ናብ ተማሃሮ ናይቲ ገጣሚ ብኣድማሳዊነት ናይ ምቕያር ምሉእ ጭብጥታት ኣለዎ።
ግጥሚ ከነንብብ እንከልና ካልእ ክንሓቶ ዘሎና “ ሸቶ ወይ መልእኽቲ እንታይ ኢዩ᎒” ዝብል ኢዩ። ዕላማ ናይ ሓንቲ ግጥሚ ዛንታ ምጽዋይ፡ ባህሪ ምሕባር፡ ስምዒት ንምግላጽ ወዘተ ኪኸውን ይኽእል። እቲ ዕላማ ተረዲእና ብዝግባእ ኪንገልጾ ኣለና። ዕላማ ምስ ፈልጥና ድማ ከከምቲ ርዝነት መልእኽታት ምስ ተነጸረ “ እቲ መልእኽቲ ብምንታይ መንገዲ ተሃኒጹ ኣሎ᎒” ዝብል ሕቶ ይስዕብ። እዚ ሕቶ እዚ ሓያሎ ነጥብታት ዝሓዘ ኢዩ።
ገለ ካብ ባእታታት ስነ ግጥሚ ኣለዎ ዶ᎒ በየናይ መንገዲ᎒ ሓይሉኸ᎒ ኣመራርጻ ቃላት፡ ቃላት፡ ቃና (ቶን) ወዘተ እናበለ ይቕጽል። ሓንቲ ግጥሚ ክትምዘን እንተድኣ ኮይና ብዝተወሰነ ሸነኽ በዚ
መምዘኒታት ክጥምታ ጽቡቕ ኢዩ። ግጥሚ ብፍሉይ መንገዲ ክግለጽ ኣለዎ። ብኸምቲ እንዛረቦ መንገዲ ክግለጽ የብሉን። እንታይ ንምባል ከም ዝመጸ እንተፈሊጥና ድማ ኣብታ ግጥሚ ዘሎና ርድኢት ይዓቢ። ብድሕሪኡ ቅድሚ ኣብ መደምደምታ ምብጻሕና ነታ ግጥሚ ንህይሳ።
እዚ ክብ ኢሉ ዝተዝረርዘረ ብዝሓጸረ ሸነኹ ኢዩ። ኣብ ውሽጡ ሓያሎ ነገራት ዝሓዘ ኢዩ። ስለዝኾነ ድማ ቀልጢፍካ ምርድኡ ቀሊል ኣይኮነን። ምስ ተረዳእካዮ ግና ባህታ ዝህብ ኢዩ። ኣብ መንጎ ምጽዋት ቴንስን ምንባብ ግጥምን ዘመሳስሎም ነጥቢ ኣሎ። እቲ ጸወታ ሓያል እንተኔሩ ክልቲኦም ባህታ ይህቡኻ። ንፉዕ ተጻዋታይ ቴንስ ሃሙን ቀልቡን ምስታ ጸወታ ኮይኑ ምንቅስቓስ መጻውቱ ይከታተል። እታ ኩዕሶ ንጸጋም ንየማን ንላዕሊ ንታሕቲ ክትብል እንከላ ምስኣ ይጠዋወ። ንዝለዓለቶ ይነጥር፡ ንዝፈጠነቶ ከኣ ይጎያ። ስለዚ እቲ ዝስምዖ ዕግበት ብተዛማዲ ናይቲ ዝገብሮ ጻዕሪ ኢዩ። ግጥሚ ዕላምኡ ንምእባድ ወይ ንምዝንጋዕ ጥራይ ኣይኮነን ንምንቕቓሕን ኣብ ህይወት ምእታውን ኢዩ።
ብሄኖክ ተስፋብሩኽ
ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ 10 ሚያዝያ 2002
