ስነ-ጥበብ – ንሰብ ጥበብ
ነዛ ናይ መኮነን ተስፋይ መርበብ ስም ንኽወጻ ኣብ ዝተገብረ ዕድመ ዝተፈላለዩ ሰባት ረርእይቶኦም ለጊሶም- ስማ ንምጥማቕ፡፡ ኣብ መወዳእታ ግና “ዛራ ጥበባት” መጸዊዒ ስማ ክኸውን ቅድውትና ትኹን ተባሂሉ። ብድሕርዚ ሓደ ሕቶ ኣብ ዉሽጠይ ደዊሉ፡ ንምንታይ ኢና ንስነ-ጽሑፍ፡ ግጥሚ፡ ዜማን ካልእን ኣብ ትሕቲ መጸውዒ ጥበብ፡ ስነ-ጥበብ እንምድቦ? ብከመይ ከምዝመጸ ኣይፈልጥን። ኣብ ቋንቋ ግእዝ “ኪን” ወይ “ስን” ዝብል ንጽባቐ፡ ንፈጠራ ንውቃበ ዝውክል ቃል’ዩ፡ በዚ ድማ ካብ ቋንቋ ግእዝ ብምብጋስ፡ ኪነት ዝብል መጸውዒ ስም ተጠቒምና ኣብ ኣምሓርኛ ይኹን ኣብ ትግርናኛ ንጥቀመሉ ከምዝነበርና ይዝክር። ጥበብ ንረቂቕ ፈጠራ ደቂ ሰባት ጥራይ ኣይኮነን ዝዉክል እንታይ ደኣ ንኣካላዊ ፍርያት ከም ስርሓት ሓጺን፡ ዕንጸይትን ካይላን ዝተፈላለዩ ፍርያት ኣዴታት ዝኾነ ከም ናይ ላኻን ፈትልን ዉጽኢትንውን ከመልክት ይኽእል፡፡ ጽባቐኡን ዝፈሰሶ ዉሕልነትን ከነጉልሕ እንተ ደሊና ግና ስነ- ወይ ኪነ- ኣብ ቅድሚ ጥበብ ብምኹዳም ነቲ ረቂቕ ፈጠራዊ ጽባቐ ነጉልሕ።
ጥበብ ግን ንፈጠራ ጥራይ ኣይኮነን ዝዉክል፡ ኣብ ቅዱስ ጽሑፋት “መጀመርያ ጥበብ ምፍራህ እግዚኣብሄር’ዩ” ዝብል ሓደ ጥቕሲ ካብቲ ብጥበቡ ክሳብ ሎሚ ዘዛርብ ንጉስ ሰሎሞን ናይ እስራኤል’ዩ። ንጥበብ ድማ ልዕሊ ዝኾነ ሃብትን ጥሪትን ከምዝኾነት ኣዕዚዙ ይዛረብ። በዚ ድማ ጥበብ ንልቦናን ምስውዓልን እትውክል ነገር ከምዝኾነት ንግንዘብ። ዓለም ናብዚ በጺሓቶ ዘላ ናይ ስልጣነ ደረጃ ንክትበጽሕ ብዘይውልውል ጸረብቲ፡ ፈላስፋታት፡ ተመራመርቲ ኢዶም ሓዊሶሙሉ’ዮም፡፡ ግና ንመንፈስን ፍናንን ደቂ ሰባት ኣነቓቒሖም ነቲ ረቂቕ ነገር ናብ ግዑዝ ነገር ንኽቕይሩ ጥበባዊያን ዘየምቲ ፡ ገጠምቲ፡ ጸሓፍቲ፡ ጸረብቲን ሰኣልትን ጽልዋኦም ዕዙዝ ከምዝኾነ ኣየከራኽርን። መንፈስ ደቂ ሰባት መንፈሳዊ መግቢ የድሊዮ’ዩ፡፡ እዚ መግቢዚ ልክዕ ከምቲ እንጌራን ጸብሕን ሸውሃት ኣርሕዩ ተበላዒ ክኸውን ዉሕልነት ዘድሊዮ። እዚ ንኣእምሮ ኣበራቢሩ ሰባት ተባላሕትን ተመራመርትን ነዛ ድንግል መሬት ክፈናጥሑን ከዐርዩን ክኽእሉ ምእንቲ እዚ ረቂቕ መንፈሳዊ መግቢ ክኽሸን ኣለዎ- ጥበብ ዘለዎ ምኽሻን።
ነዚ እናጸሓፍኩስ ፡ ኣየ! ነዚ ዝብሎ ዘለኹስ ብጥበብ ከሺነ ብግጥሚ ወይ ብልቢ-ወለድ ወይውን ብዜማ እንተዘቕርቦስ ክንደይ ሰብ ኮን ብሂጉ መንበቦ እሞ ሓሳበይ መሕለፍኩ ኢለ። ኪነ ጥበባዊ ወይ ሰነ ጥበባዊ ክሸና ጽሑፍ፡ ዜማን ስእሊን እምበኣር ንወዲ ሰብ የድልዮም ኢዩ፡ ክንደየናይ ግዳ ነዓና ዘየድልየና፡ መንፈስና ብጓሂ ተሰይሩ ሕልናና ብስደትን ጸፋዕፋዕን ዓሪቡ ከም መዕለቢኣ ዝሰኣነት ዑፍ ከርተት ዝበዝሓና ህዝቢ፡ ጥበብ ዝመልኦ ግጥሚ፡ ጥበብ ዝመልኦ ዜማን ስነ-ጽሑፍን ስእልን ኣዕዚዙ የድልየና እምበር ፡ ዝርንዝሕ ዘንብዓና፡ ካብ ልቢ ካርካር ኣቢሉ ዘስሕቐና፡ ሃለዋትና ዘዘኻኽረና፡ ነዛ በዳሂት ህይወት ስዒርና ብዓወት ዘስግረና ጥበብ ዝመልኦ ጽውያ የድልየናሎ ብሓቂ።
ኣብ ዛራ ገጠምቲ ዝወጽእ ጽሑፋት ብዙሕ ጊዜ የንብቦ’የ፡፡ ኩሉ ጥበብ ጽባቐ ዘለዎ ውቁብ ጽሑፍ’ዩ ክብል ኣይደፍርን፡፡ በብሓደ ድማ እዚ ጽቡቕን ሕማቕን ኢለ ክፈርድ ዓቕሚ ይሓተኒ፡ እንተኾነ ከምቲ ኣብ ብሂላትና ዘሎ “ተጽግበኒ ቅጫስ…” ዉቃበ ዝተኻዕዎ ጥበባዊ ጽሑፍ ክወጽእ ከሎ፡ ከም ኣብ ምድረበዳ እትረኽቦ ዝሑል ማይ ከየተንፈስኩ’የ ዝሰትዮ። ኣየ! እቶም ኣምላኽ ጸጋ ጥበብ ዝዓደለኩም ሰባት፡ ኣብዚ ሓውና መኮንን ምስብጾቱ ኣርሕይዎ ዘሎ ዳስ ጥበብ፡ ብርዕኹም ኣልዒልኩም ንዝሓዘነ ልብና ክትዝንኑ፡ ንዝተሰብረ መንፈስና ክትጽግኑ፡ ዘመናትና ናይ ሓጎስን ምስትንታትንን ክትገብሩ ኣብ ዛራ ጥበበኛታት እንተትብገሱ!
በየነ ሰመረ
ኣውስትራሊያ
