ዝርዝር ኣስማት ገጠራት ኤርትራ (6)

AMAN TEKESTE W.

 

ቆሓይቶ፤

ኢገለ፥ ደምሒና፥ ካሪቦሳ፥ ቡኩራ፥ ሳርዋ፥ ጋዲጎ፥ ሓጋጊት፥ ዓዲ-ዓገብ፥ ዓደላይ፥ ሳናኮ፥ ጉርባተይ፥ ቀልዑዝ፥ እብዓ፥ ሳፈራ፥ ቦዞ፥ ዓንደል፥ ገርዋን፥ ዓሸካ፥ ዓደጎ፥ ማሹር፥ ሳርዋ፥ ገረደፍ፥ ዳሎ፥ መድሕሎ፥ ደካናሞ፥ ቡሓላ፥ መስጉሎ-ዙላ፥ ዓሪጎት፥ ሳሕነነ፥ ደንጉልጉል፥ ዓደደገ፥ ባዕዋ፥ ሳህት፥ ደምህትዮ፥ ኣጉዕ፥ ደርዳ፥ ኣስባጡ፥ ዑንጉል፥ ኢንድካኮ፥ ታሕታይ-ሰሮ፥ ላዕላይ-ሰሮ፥ ሕጸይቶ፥ ኣለል፥ ሲበራስ፥ ዑቡሽ-ለደገ፥ ላዕላይ-ሕብርተን፥ ታሕታይ-ሕብርተን፥ ላዕላይ-ሓይነባ፥ ታሕታይ-ሓይነባ፥ ሕሽመለ፥ ከበሳ፥ ዐሮርያ፥ ዓቢ-ግራት፥ ኣቡርጉዳ፥ ዑና-ዓሸብር፥ መሶላይ፥ ጠውዓዝ፥ ጋርባ-ናባ፥ ዕጀሎ፥ ማይ-ላኮሳ፥ ስራሕለ፥ ስርሕቲ፥ ባክነፍ፥ ኣይራ፥ ማንደግለ፥ ኣዛዕ፥ ማህዮ፥ ጊርጋሮ፥ ዳንጉለ፥ ዳነንሎ፥ ጊሰም

 

ዲዖት፤

ሰርማዓረ፥ ፋንቂዲክ፥ ኤዳ፥ ዑንጋ፥ ዓዲ-ዕሽ፥ ዓዲ-ዓብደላ፥ ዓዲ-ዑመር፥ ቃር፥ ገመዝ፥ ባቢሽ፥ እቃሮማለ፥ ዳርጋዶ፥ ሶማለ፥ እምላ፥ ወዳግ፥ ፋጥና-ዓረ፥ ዓረዓረ፥ ኣልዓቶ፥ ዓሱባ፥ ማሳዋ፥ እሱር

 

ሎጎሳርዳ፤
ጾሮና፥ ወልሽ፥ ኣራዝን፥ ጎእምኒ፥ ምራራ፥ ዓዲሕመት፥ ማይጨና፥ እንዳፍጮማ፥ ኣንፍዑና፥ ድባር፥ ሱኩም፥ ዓቤታ፥ ሳርዳ፥ ለጸት፥ ምስዳድ-ፈረስ፥ ዓድሓ-ማዕዶ፥ ዑና-ማይዱማ፥ ማይ-ዓጋም፥ ኩዶ-ወይባ፥ ዑናናዞ፥ ምሕራድ-ጨለ፥ ግማዕ፥ ደባሲት፥ ቆሎሚያ፥ እግሪ-መኸል፥ ድቢ፥ ኩርበሊ፥ ሩባሽሮ፥ እንዳሸሪፍ፥ ቀላይራዛ፥ ምርዳእ ድሓን፥ ዘርባቢት፥ ምስራር፥ ድግም፥ ጎበለ

 

መስሓል ወደከለ፤
እምባ-ብደሓን፥ ኮኾባይ፥ ሰርሓ፥ ማይ-ጻዕዳ፥ ጻዕዳ-ኮርሶ፥ መስሓል፥ ማይ-ኣጉለ፥ ጸጸን፥ ምራራ፥ ድብድብ፥ ዓዲ-ዕንቅርቲ፥ ሑጓ-ወዲማንታ፥ ሳግላ፥ ጉልዒ፥ ዓዲኻ፥ ዓዲ-ሓዞ፥ ደማጺ፥ ዓዲ-ንግድዮ፥ ሮኾይቶ፥ መምብሮ፥ ገልጋሊት፥ በዓቲ-ጸላም፥ ክሳድ-ብሩኻ

 

ወደከለ ኣኽራን፤
ገርገራ፥ ሓድሽ-ዓዲ፥ ዓዲመስገነ፥ ዳምባ-ሓይሽ፥ ዓዲ-ኹቱ፥ ቅንቶ፥ ዑና-ሸሓቕ፥ እንገበቶ፥ ክንን፥ መስሓል፥ ጸሊም ቀላይ፥ ዓዲሻሁ፥ ዒንጣ፥ ቆሎ-ብርዶ፥ ሰብዖ፥ ሓስሓስ

 

ዝባውንቲ፤ 
ኣሮሞ፥ ነድወ፥ ዓድ-ምባርኽ፥ ምግዳር-ደበና፥ ምሳርሓ፥ ዓዲቁሪ፥ ዝግፈት፥ ቀልቀል-መልዓሳ፥ ኣሕፍሲ፥ ሑጓእና

 

መነዂሰይቶ፤
ዓዲ-ሰራው፥ ዓዲ-ብጽዖ፥ ሳዕስዕ፥ ዓዲ-ብሎና፥ መነዂሰይቶ፥ ዀለት፥ ግርዓና

 

ዓዲጉልቲ፤ 
ጉቦ፥ እምባ-ሕሰኣ፥ ቢሓት፥ እግሪ-ማንታ፥ ዓዲ-ዕንቅርቲ፥ ፍቕያ፥ ዓደጣል፥ ሕንጠጥፌ፥ በራቒት፥ ፍያሻ

 

እንዳዳሽም፤
ዓደርሖ፥ ሓድሽ-ዓዲ፥ በረክንሃ፥ እምባቖም፥ እምባርሓጎዳ

 

ቤትመጣዕ፤ 
ሃም፥ ጭዓናዱግ፥ ኣምበሰተ፥ ገለባ፥ ደብረሊባኖስ፥ ዓዲ-ጠላዕ፥ እግሪ-ኣቦ(ው)፥ ኣረገን፥ ፍሐ፥ ኣሕዝ፥ ዑና-ወለስቲ፥ ዓዲ-መረታ

 

ላዕላይ ኣጒሩፍ፤
ክሳድ-ኣጒሩፍ፥ ዘዀሎ፥ ጨዓ፥ ዓዲ-ባዕከር፥ ዝባን-ኣዋሊዕ፥ መጠራ፥ ጨፋ፥ መቓይሕ፥ ኣገርጽዮት፥ ሓድሽ-ዓዲ፥ መደረ፥ ሰሉስ

 

ታሕታይ ኣጒሩፍ፤

ክሳድ-እምባ፥ መገዲ-ዕርፊ፥ ዓቕብ-ጎርዞ፥ ግያስሕ፥ ዓደ’ባጊዕ፥ ዓዲ-ኣጣል፥ እምባለኻ፥ ጨጓሮ፥ ዓዲ-ሕሾ፥ ዓዲ-ዓባስ፥ ኣውላዕ ሓሓይለ፡ ሰንዓፈ

 

ዘርኢሞሲ፤ 
ዕቡኽ፥ ዓሶጹር፥ ክሸዓት፥ ደናጉል፥ ብርቀነነ፥ ዓዲ-ኣሮና፥ ሓመስ፥ ካሪቦሳ፥ ዓዲ-ሃንስ፥ ማይሩባ፥ ነጠባ፥ ቀርኒ-ማጨው፥ ጉርጉር፥ ማይ-ኣብዓ፥ ማይ-ጉንዲ፥ ዓዲ-ሰጣሕ

 

ቡያ፤ 
ኢራፋይለ፥ ወንግቦ፥ ወሰና፥ ቡያ፥ ዓብዓ፥ ላሹዲን፥ ተላፊኖ፥ ገብገብ

 

ዕንደሎ፤ 
ዕንደሎ፥ ጉንዲ፥ እንገልዕላ፥ ማዕበለ፥ ራጋሊ፥ ኣልሓ

 

ሶይራ፤
ሰራድ-ላዲጋ፥ ናርዐ፥ ድንደር፥ መልሕ-ደጋ፥ ማማሎ፥ ኣጋራ፥ ዑሎ፥ ዓዲ-መርበር፥ ንእሽቶ-መርበር፥ ገረድፋ፥ ጥሻ፥ ኣሳድ፥ ሞሻ፥ ኣደሕሉፍ፥ ዑረ-ደጋ

 

(ድሕረ-ጽሑፍ፤ ‘ኣብ 1993 እወ ንናጽነት’ ዘድመጻ ኣብ ዶብ ዝርከባ ገጠራት፡ ድሕሪ ብይን ዶባት ኤርትራ-ኢትዮጵያ 2002/3፡ ኪኖ መስመር ዝተሳገራ ውሑዳት ዓድታት ኣብዚ ተጠቒሰን ይህልዋ ይኾና እየን።)

 

ይ  ቕ  ጽ  ል

 

ምንጪ፥ “ዝርዝር ገጠራት ኤርትራ”

ብ1992 ንረፈረንደም ዝተዳለወት መወከሲት ጥራዝ